ዑሥማን አሽሸሓምና ፈርቀድ አስሰብኺይ የታላቁ ሶሓቢይ የአቢ በክራ (ረዲየሏሁ ዐንሁ) ልጅ የሆነው ሙስሊም ዘንድ አባቱ ከነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በሙስሊሞች መካከል ስለሚኖር የርስበርስ ፈተናና ጦርነት ሰምቶ ሲያወራ ከሰማ እንዲነግራቸው ሊጠይቁት ሄዱ። እርሱም አዎን! ነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) እርሳቸው ከሞቱ በኋላ ፈተና እንደሚኖር ይህ ፈተናም በሚከሰት ጊዜም ይህንን ፈተና ችላ ብሎ የተቀመጠ ወደርሷ ከሚራመድ ይበልጣል። ምክንያቱም ቁጭ ያለው አይሳተፍባትምም ስለርሷም አይመራመርምና። ወደርሷ የሚራመድም ወደርሷ ለመመርመርና ለመሳተፍ ከሚሮጠው የተሻለ መሆኑን ተናገሩ። ቀጥለውም ነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በርሱ ዘመን ፈተናዋ የተከሰተችበት ወይም ያጋጠመችው ሰው የሚጠጋበት ስፍራ ካገኘ ወደዛ እንዲሸሽ እንዲህ በማለት ጥቆማ ሰጡ: ለርሱ የምትሰማራ ግመል ያለው ወደ ግመሉ ይጠጋ፤ ለርሱ የምትሰማራ ፍየል ያለው ሰው ወደ ፍየሉ ይጠጋ፤ ለርሱ መሬት፣ እርሻ ያለው ሰው ወደ መሬቱ ይጠጋ። አንድ ሰውዬም እንዲህ አለ: "የአላህ መልክተኛ ሆይ! እስኪ ንገሩኝ ግመልም፣ ፍየልም፣ መሬትም የሌለው ሰው ወደየት ይጠጋ?" እርሳቸውም "ወደ መሳሪያው ያምራና ይስበረው ያዶምዱመው ከዚያም መሸሽ ከቻለ ነፍሱንና ልጁን ይዞ ይሽሽ።" አሉ። ከዚያም ነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ሶስት ጊዜ እንዲህ በማለት አላህን ምስክር አደረጉ: "አላህ ሆይ! መልዕክትህን አደረስኩኝን? አላህ ሆይ! መልዕክትህን አደረስኩኝን? አላህ ሆይ! መልዕክትህን አደረስኩኝን?" አንድ ሰውዬም "የአላህ መልክተኛ ሆይ! እስኪ ንገሩኝ ከሁለቱ ቡድኖች ወይም ጭፍራዎች አንዱን እንድቀላቀል ብገደድና አንዱ በሰይፉ ቢመታኝ ወይም ቀስት መጥቶ ቢገድለኝ ወንጀል ይኖርብኛልን?" አላቸው። እርሳቸውም "የራሱና የተገደለው ሰው ወንጀል ወደርሱ ይመለሳል። የትንሳኤ ቀንም ከእሳት ጓዶች ይሆናል።"

• ፈተናን ለመጠንቀቅ፣ ሰዎች ለርሷ እንዲዘጋጁ፣ ወደ ፈተና እንዳይገቡ፣ አላህ ትዕግስቱን እንዲሰጣቸውና ከክፋቷ እንዲጠብቃቸው እንዲጠይቁት ፈተና እንደሚከሰት መተንበያቸው፤
• ነወዊይ እንዲህ ብለዋል: «ነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) "በፈተናዋ ወቅት የተቀመጠ ከቆመው የተሻለ ነው። …" የሚለው ንግግራቸው ሀሳብ የፈተናው አደገኝነት ትልቅ እንደሆነ ለመግለፅ፤ ከፈተናው መራቅ እንደሚገባ ለማነሳሳት፤ ከርሷም መሸሽ እንደሚገባ፤ የፈተናዋ ክፋትም ወደርሷ እንደምንቀርበው መጠን እንደሚሆን ለመግለፅ ነው።»
• ነወዊይ እንዲህ ብለዋል: "ፈተናው ቦታ ላይ ተገዶ የተገኘ ሰው ወንጀሉ እንደተነሳለት እንረዳለን። ፈተናው ቦታ ላይ ተገዶ ስለተገኘ ግን መጋደል አይፈቀድለትም። ይልቁንም በዑለሞች ሁሉ ስምምነት መሰረት ተገዶ እንዲገድል የታዘዘ ሰውም በመግደሉ ወንጀለኛ ይሆናል።"
• ኢብኑ ሐጀር እንዲህ ብለዋል: "ሌሎች ዑለሞች እንዲህ ብለዋል: አንድ ጭፍራ መሪው ላይ በማመፅ ያለባቸውን ግዴታ ካልተወጡና በመሪው ላይ ጦርነት ካወጁ እነርሱን መዋጋት ግዴታ ነው። ልክ እንደዚሁ ሁለት የሙስሊም ጭፍራዎች በሚዋጉ ጊዜ እያንዳንዱ አቅም ያለው ሰው ስህተተኛውን መያዝና ትክክለኛውን መርዳት ግዴታቸው ነው። ይህም የብዙሃኑ ዑለሞች አቋም ነው። ሌሎች ዑለሞች ደግሞ ይህንን በመለያየት እንዲህ ብለዋል: መሪ የሌላቸው በሆኑ በሁለት የሙስሊም ጭፍራዎች መካከል የሚከሰት ጦርነት ላይ ሁሉ መሳተፍ አይፈቀድም። በዚህ ጉዳይና በሌሎችም የመጡትን ሐዲሦች የምንወስደውም በዚህ መልኩ ነው።"
• ነወዊይ እንዲህ ብለዋል: «በፈተና ወቅት በሚደረግ ጦርነት ዙሪያ ዑለሞች የተለያየ ሃሳብ አላቸው። ከፊል ዑለሞች: "ሁለት የሙስሊም ጭፍራዎች በሚያደርጉት ጦርነት ውስጥ መሳተፍ አይፈቀድም። ቤቱ ድረስ ቢገቡና ሊገሉት ቢፈልጉ እንኳ ለነፍሱ መከላከል አይፈቀድለትም። ይህም መግደል የፈለገው አካል በተሳሳተ መልኩ የተረዳው ነገር ስላለ ነው እንጂ መግደል ይፈቀዳል ብሎ አይደለምና። ይህ አቋምም የሶሓባው የአቢ በክራ (ረዺየሏሁ ዐንሁ) እና የሌሎችም አቋም ነው። ኢብኑ ዑመርና ዒምራን ቢን ሑሰይን (ረዲየሏሁ ዐንሁም) እና ሌሎችም ደግሞ "ወደ ጦርነቱ መግባት አይፈቀድለትም። ነገር ግን በቀጥታ ወደራሱ ሲመጡ ለመከላከል አስቦ መዋጋት ይፈቀድለታል። የሚል አቋም አላቸው። ሁለቱንም አቋሞች አንድ የሚያድርጋቸው በሙስሊሞች መካከል በሚከሰቱ ጦርነቶች መሳተፍ አይፈቀድም የሚለው ነው። አብዛኞቹ ሶሐቦችና ታቢዒዮች እንዲሁም አብዛኛው የሙስሊም ዑለማዎች ደግሞ እንዲህ ብለዋል: በጦርነት ወቅት እውነተኛውን መርዳት ግዴታ ነው። ወሰን አላፊዎችንም በመዋጋት ከርሱ ጎን መቆም ግዴታ ነው። አላህ እንዲህ እንዳለው {ያችን ወሰን የምታልፈውን ወደ አላህ ትእዛዝ እስከምትመለስ ድረስ ተጋደሉ።…} ትክክለኛውም አቋም ይህ ነው። የመታቀብ መልዕክት ያላቸውን ሐዲሦቹን የምንተረጉመውም ትክክለኛው ያልተለየበት በሆነ ጦርነት ወቅት ወይም ሁለት በዳዮች የሆኑ ለአንዳቸውም ወደ ጦርነት የመራቸው በቂ ምክንያት የሌላቸው ጭፍራዎች በሚዋጉ ወቅት በሚል ይሆናል።»

1. ዋና ገፅ
2. ጥሪና ሰበካ
3. ሸሪዓዊ ፖለቲካ
4. በመሪ ላይ ማመፅ
5. ሓዲሥ

• ጉዳያችሁ በአንድ መሪ የተሰበሰበ ሁኖ ሳለ አንድነታችሁን ሊሰነጥቅ ወይም ህብረታችሁን ሊበታትን የመጣ ሰውን ግደሉት።
• ከመሪ ትእዛዝ አምፆ በመውጣት የሙስሊሙን ህብረት ተለይቶ የሞተ የድንቁርና አሟሟት ሙቷል።
• እነሆ በናንተ ላይ መሪዎች ይሾማሉ። የምታውቁትንም የምታወግዙትንም ስራ ይሰራሉ። (የሚሰሩትን ውግዝ ስራ) የጠላ ሰው (ከወንጀል) ጠራ። ያወገዘም ሰው ሰላም ሆነ። ነገር ግን (የነሱን ውግዝ ተግባር) የወደደና የተከተለ (ወንጀል ውስጥ ወደቀ)...
• ከአላህ መልዕክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈንና) ጋር መሪያችንን በችግርም ጊዜ ሆነ በድሎት ፣ በንቃትም ጊዜ ሆነ በጠላንበትም ጊዜ ፣ በኛ ላይ አድሎ ቢደረግብንም እንኳ እንድንሰማውና እንድንታዘዘው...