از عباده بن صامت رضی الله عنه، که شاهد بدر و از بزرگان قوم در شب عقبه بود، روایت می کند این که: رسول الله صلی الله علیه وسلم در حالی فرمود که اطرافش جمعی از صحابه اش حضور داشتند: «با من بیعت نمایید که چیزی را شریک الله قرار ندهید، دزدی نکنید، زنا نکنید، فرزندان خود را نکشید، و با دست ها و پاهای خود افترا و دروغ نگویند، و از عمل به طاعات نافرمانی نکنید، پس هر کس به این موارد وفا نماید اجر و ثوابش را الله متعال می دهد، و هر کس در این موارد مرتکب گناهی شود در دنیا مجازات می شود که همان برایش کفاره است، و هر کس در این موارد مرتکب گناهی شود و الله متعال او را ستر نماید به الله راجع می شود، اگر بخواهد او را می بخشد و اگر بخواهد عذابش می دهد» پس با او بیعت کردیم. صحیح - متفق علیه
explain-icon

توضیح

عبادة بن صامت رضی الله عنه از کسانی بود که شاهد غزوۀ کبرای بدر و از بزرگان قوم بود که برای گرفتن بیعت جهت یاری رسول الله صلی الله علیه وسلم شب عقبه در منی حضور داشت - زمانی که رسول الله صلی الله علیه وسلم در مکه بود قبل از اينكه به مدینه هجرت نماید-، خبر می دهد این که رسول الله صلی الله علیه وسلم در میان جمعی از صحابه اش نشسته بود و از آنان خواست با وی در بعضی امور تعهد نمایند: اول: در عبادت الله چیزی را شریک نسازند، هرچند اندک باشد. دوم: دزدی ننمایند. سوم: فعل فاحشۀ زنا را انجام ندهند. چهارم: فرزندان خود را قتل ننمایند؛ ذکور را بابت فقر و یا اناث را بابت عار و ننگ. پنجم: دروغی را نگویند که به دست و پای خود می سازند، زیرا اکثر افعال از این دو اتفاق می افتد، هر چند که بقیه اعضا در آن سهم بگیرند. ششم: در امر خیر از پیامبر صلی الله علیه وسلم سرپیچی نکنند. پس هر کس از آنان بر این تعهد ثابت و به آن پایبند باشد، اجرش با الله است، و هر کس کاری از آنچه ذکر شد - غیر از شرک - انجام دهد و در دنیا به کیفر برسد برای او کفاره است و توسط همان کیفر گناه از او ساقط می‌شود، و هر کس از این کارها را انجام دهد والله متعال او را ستر نماید، کارش به الله متعال موکول است؛ اگر بخواهد او را می بخشد و اگر بخواهد او را مجازات می کند، پس همه حاضرین با او بیعت کردند.

explain-icon

از فوائد حدیث

  • بیان آنچه كه در اولین بیعت عقبه در مکه صورت گرفت قبل از این که جهاد بر آنان فرض گردد.
  • سندی گفت: قول او ‏‏(في معروف): پنهان نیست که تمام امر او معروف و نیک است و نمی توان چیزی خلاف آن را از او تصور کرد، پس قول او ‏‏(في معروف) برای تنبیه برای علت وجوب اطاعت است، و از مخلوق در امور غیر نیک اطاعت نمی شود، و این که اطاعت در بیعت باید مشروط بر امور نیک باشد نه اطاعت مطلق.
  • محمد بن اسماعیل تیمی و دیگران گفتند: تخصیص دادن قتل به پسران؛ زیرا كه آن قتل و قطع صلۀ رحم است، پس اهتمام به نهی از آن مسلّمتر است، چونکه این کار در میان آنان رایج بود، و آن زنده به گور کردن دختران و قتل پسران از ترس فقر بود، و یا آنان را به ذکور تخصیص داده اند؛ چون آنان در صدد این هستند که نتوانند از خود دفاع کنند.
  • نووی می‌گوید: عموم این حدیث مختص به فرموده حق تعالی است که می‌فرمایند: {إِنَّ اللَّهَ ‌لَا ‌يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ} "بی‌گمان، الله این گناه را که به او شرک آورده شود نمی‌بخشد"، پس اگر مرتد به خاطر ارتدادش کشته شود، قتل برای او کفاره شمرده نمی شود.
  • قاضی عیاض گفت: اکثر علما بر این عقیده اند که مجازات کفاره ها محسوب می شوند.