ताबअी मालिक बिन औस भन्छन्, उनीसँग सुनका सिक्काहरू (दीनार) थिए र उनी ती चाँदीका (सिक्का) लाई दिरहममा साट्न चाह्नथे । त्यसमा उनीसित तल्हा बिन उबैदुल्लाह (रजियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: "हामीलाई तिम्रा दिनारहरू देखाऊ, हेर्छौं ! " त्यस पछि उनले लिने दिने निर्णय गरे पछि भने: "जब हाम्रो दास आउँछ, तब हामी तपाईंलाई चाँदीका दिरहमहरू दिनेछौं।" उमर बिन खत्ताब (रजियल्लाहु अन्हु) त्यहाँ उपस्थित हुनुहुन्थ्यो । उहाँले यस्तो किसिमको किनबेचलाई गलत बताउनु भयो र तल्हा (रजियल्लाहु अन्हु) लाई कसम खाएर भन्नुभयो, या त उनले चाँदी अहिल्यै देऊ वा लिएको सुन फिर्ता गर । उहाँले यसको कारण यो बताउनु भयो, अल्लाहका नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले बताउनु भएको छ, सुनको बदलामा चाँदी वा चाँदीलाई सुनसित साँट्नु छ भने लेनदेन हाताहती हुनु पर्छ । नत्र यो ब्याज मानिन्छ र बेच्नु हराम हुन्छ । तसर्थ सुनलाई चाँदीको बदलामा र चाँदीलाई सुनसित साँट्दा त्यहीबेला उचित हुन्छ जब लेनदेन हाताहाती हुन्छ र दुवै जनाले लिन पाउँछन् । यसरी नै गहुँलाई गहुँको बदलामा, जौलाई जौको बदलामा र खजुरलाई खजुरको बदलामा बेच्न त्यही अवस्थामा जायज हुन्छ जब तौल र नाप बराबर हुन्छ र दुवै जनाले उक्त बैठकमा (माल) कब्जा जमाएका हुन्छन् । यी कुराहरूमा एकातिर नगद र अर्को तिर उधारो राख्न मिल्दैन र (माल ) हात नपरुन्जेल छुट्टिन पनि मिल्दैन ।

• यस हदीसमा पाँच प्रकारका कुराहरू उल्लेख गरिएका छन्: सुन, चाँदी, गहुँ, जौ र खजूर । यदि किनबेचमा एकै प्रकारका बस्तु छन् भने सही हुनका लागि दुई शर्तहरू अनिवार्य छन् । एक त कुरा भएको ठाउँमा नै दुवै जनाले सामान हातमा पाऊन् र अर्को दुवैतिर वजन बराबर हुनु पर्छ । यदि यस्तो भएन भने यसका थप भएर ब्याजको रूप आउन सक्छ । यदि किनबेचको प्रजाती फरक फरक भए किनमेल सही हुनका निमित्त एउटा शर्त मात्र हुनेछ, एकै बैठकमा नै मालमा कब्जा भएको होस् । यदि यो शर्त पूरा भएन भने "रिबा नसियह" हुन जान्छ ।
• खरिद र बिक्रीको स्थान भन्नाले खरिद र बिक्री भएको ठाउँलाई जनाउँछ। दुई पक्ष बसिरहेका थिए, हिँडिरहेका थिए वा सवार थिए भन्ने कुराले फरक पार्दैन। त्यसैगरी, छुट्टिनुको अर्थ सामान्यतया छुट्टिनु भनेर बुझिने कुरा हो।
• यस हदीसमा भएको निषेधले सबै प्रकारका सुनलाई समेट्छ, चाहे त्यो ढालिएको होस् वा नढालिएको। त्यसैगरी सबै प्रकारका चाँदी पनि यस निषेध भित्र पर्छन्, चाहे त्यो ढालिएको होस् वा नढालिएको।
• आधुनिक मुद्रा साट्दा त्यही नियम लागु हुन्छ जुन सुनलाई चाँदीसंग साट्दा हुन्छ । अर्थात्, दुवै पक्षहरू रकम बढाउन वा घटाउन सहमत भएमा अनुमति छ, तर त्यतिबेला दुवै तर्फले कब्जा (स्वामित्व) हुनु आवश्यक छ। अन्यथा ब्याज थपिनेछ र बिक्री अमान्य हुनेछ।
• ब्याजसँग सम्बन्धित कारोबार जायज छैन, यदि दुवै पक्षले त्यसमा सहमति जनाए पनि त्यस्ता सम्झौताहरू अमान्य छन्। इस्लामले मानवता र समाजको अधिकारको रक्षा गर्दछ, चाहे त्यो व्यक्ति आफैंले आफ्नो हक त्याग्न तयार भए पनि।
• यदि तपाईंले गलत काम भइरहेको देख्नुभयो भने, त्यसलाई मना गर्नु र शक्ति छ भने रोक्नु पर्छ।
• गलत काम भएकोमा मनाही गर्ने बेलामा प्रमाण पनि प्रस्तुत गर्नु पर्छ । उमरले (रजियल्लाहु अन्हु) यही गरेर देखाउनु भयो ।

1. Home
2. फिकह र उसूले फिकह
3. लेनदेनको न्यायशास्त्र
4. ब्याज
5. Hadith