از ابوبکر صدیق رضی الله عنه روایت است که فرمود: ای مردم، شما اين آيه را می خوانيد (و برداشت نادرستی از آن داريد): «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ»: «ای کسانی که ایمان آورده اید، مراقب [ایمان و طاعت] خود باشید، اگر هدایت یافته باشید، گمراهیِ کسانی که گمراه شده اند [چنانچه به وظیفه ی امر به معروف و نهی از منکر عامل بوده باشید] به شما زیانی نمی رساند». حال آن که من از رسول الله صلى الله عليه وسلم شنيدم که فرمودند: «هرگاه مردم ظالمی را ببينند و دستش را نگيرند (و او را از ظلم و ستم باز ندارند)، انتظار می رود که الله همه ی آنها را به عذاب خويش گرفتار کند». صحیح - ابو داود و ترمذی ونسایی در الکبری و ابن ماجه و احمد روایت کرده
explain-icon

توضیح

ابو بکر الصدیق رضی الله عنه خبر می دهد که: مردم این آیه را می خواند: «ای کسانی که ایمان آورده اید، مراقب [ایمان و طاعت] خود باشید، اگر هدایت یافته باشید، گمراهیِ کسانی که گمراه شده اند [چنانچه به وظیفه ی امر به معروف و نهی از منکر عامل بوده باشید] به شما زیانی نمی رساند». [المائدة: 105]. از این آیه چنین می فهمند که انسان فقط باید در اصلاح خود بکوشد، و بعد از آن از گمراهی گمراهان ضرری به او وارد نمی شود، و آنان مکلف نیستند امر به معروف و نهی از منکر را انجام دهند! پس آنان را آگاه نمود که چنین نیست، و او از پیامبر صلی الله علیه وسلم شنیده است که می فرمودند: «هرگاه مردم ظالمی را ببينند و او را از ظلم و ستم باز ندارند، در حالیکه آنان توان منع او را داشته باشند، انتظار می رود که الله همه ی آنها را به عذاب خويش گرفتار کند، هم کسی که مرتکب منکر می شود و هم آنکه ساکت بوده و نهی از منکر نمی کند ».

explain-icon

از فوائد حدیث

  • نصیحت یکدیگر و امر به معروف و نهی از منکر وظیفۀ مسلمانان است.
  • عذاب عام الله متعال شامل ستمگر به خاطر ظلمش می شود، و شامل حال سکوت کننده از منکر می شود، در حالی که توان انکار را داشته باشد.
  • آموزش عموم مردم و فهماندن درست آنان در رابطه به نصوص قرآنی.
  • انسان باید مواظب فهم کتاب الله جل جلاله باشد، تا آن را به گونه ای نفهمد که خلاف خواست الله متعال باشد.
  • هدایت با ترک امر به معروف و نهی از منکر محقق نمی شود.
  • تفسیر درست آیه: ملازم نگهداری خود از گناهان باشید، اگر خود را نگه داشتید، اگر از امر به معروف و نهی از منکر ناتوان بودید، گمراهی گمراه با ارتکاب منهیات به شما ضرری نمی رساند.