عدى بن حاتم - رضى الله عنه - روايت مى كند كه: "شنیدم پيامبر - صلى الله عليه وسلم - اين آيه را قرائت مى كردند: (اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ)، يعنى: "آنان دانشمندان و عابدان خود را معبودانى به جاى الله قرار دادند، و (همچنين) عيسى پسر مريم را، در حالى كه به آنان امر نشده بود بجز الله يگانه كه معبودى بحق غير از او نيست، را عبادت كنند، (الله) پاک و منزه است از آنچه كه شريک او مى سازيد"، پس به او گفتم: ما آنان را عبادت نمى كرديم، فرمودند: آيا آنچه را كه الله حلال كرده بود، حرام نمى كردند؟ و آنچه را كه الله حرام كرده بود، حلال نمى كردند؟ گفتم: بله، فرمودند: اين همان عبادتشان است. صحیح است - به روایت ترمذی
explain-icon

شرح

هنگامى كه اين صحابى بزرگوار تلاوت رسول الله - صلى الله عليه و سلم - را از اين آيه شنيد كه در آن حال يهود و نصارا را بازگويى مى كردند: آنانى كه دانشمندان و عابدان خود را الهى غير الله قرار داده بودند، و براى آنان شريعتى مخالف با شريعت الله متعال را ساخته بودند، و از آنان فرمانبردارى مى كردند، اشكالى در معناى اين آيه برايشان پيش آمده بود؛ زيرا گمان مى برند كه عبادت در سجده و مانند آن منحصر مى شود، پس رسول الله - صلى الله عليه و سلم - براى او بيان نمودند كه از جمله ى عبادت كردن دانشمندان و عابدانشان: اطاعت كردن از آنها در حرام كردن حلال، و حلال كردن حرام بوده است، و اين بر خلاف حكم الله متعال و حكم رسولش - صلى الله عليه و سلم - مى باشد.

explain-icon

از نکات این حدیث

  • اینکه اطاعت از علما و غير آنان از مخلوقين در تغيير احكام الله متعال - اگر اطاعت كننده بداند كه آنان مخالف با شريعت الله امر مى كنند - شرک اكبر است.
  • حلال كردن و حرام كردن حقّ الله - متعال - است.
  • بيان نوعى از انواع شرک است، كه همان شرک اطاعت كردن مى باشد.
  • مشروعيت آموزش انسان بى علم.
  • معنای عبادت وسیع است و شامل هر چیزی است که الله متعال دوست دارد و از آن راضی است، اعم از گفتار و کردار، ظاهر و باطن.
  • بيان گمراهى دانشمندان و عابدان يهود و نصارا است.
  • اثبات شرک يهود و نصارا است.
  • اساس دين همه پيامبران یکی است، وآن اساس توحيد است.
  • اطاعت كردن از مخلوق در برابر معصيت خالق، عبادت كردن مخلوق است.
  • واجب بودن سؤال كردن از اهل علم در آنچه كه حكمش واضح نيست.
  • تلاش صحابه - رضى الله عنهم - براى آموختن علم.