از ابوذر رضی الله عنه روايت است که از رسول الله صلى الله عليه وسلم شنيده که فرمودند: «هیچکس دیگری را متهم به فسق یا کفر نمی کند مگر اینکه فسق و کفر به خود او بازمی گردد، در صورتی که دوستش چنین نباشد». صحیح - متفق علیه
explain-icon

توضیح

رسول الله صلی الله علیه وسلم هشدار داده که کسی به دیگری بگوید: ای فاسق، ای کافر؛ چون در صورتی که او چنین نباشد، این کلمه به گوینده ی آن بازمی گردد، اما اگر آنچه گفته است در او باشد بر وی چیزی بر نمی گردد؛ زیرا در مورد او راست گفته است.

explain-icon

از فوائد حدیث

  • تحریم تهمت زدن به کفر یا فسق مردم بدون توجیه شرعی.
  • وجوب تثبت در صدور حکم بر مردم.
  • ابن دقیق العید می گوید: این هشدار بزرگی است برای کسی که یکی از مسلمانان را کافر بداند و او اینچنین نباشد، و این یک معضل بزرگی است.
  • ابن حجر عسقلانی می گوید: اما اینکه او به این وسیله فاسق و یا کافر پنداشته نمی شود، به این معنا نیست که او گناهکار نیست وقتی بگوید: تو فاسق هستی، بلکه در این صورت تفصیل است: اگر قصد نصیحت او و یا نصیحت کسی دیگر را داشته باشد، جایز است، ولی اگر قصد سرزنش و برملا نمودن او را داشته باشد، که محض اذیت برای او برسد جایز نیست؛ زیرا او به ستر، آموزش و نصیحت نیکوی او مامور شده است، پس اگر این کار با نرمی انجام گیرد، انجام آن با خشونت جایز نیست؛ زیرا ممکن است سبب تحریک و اصرار او بر آن عمل باشد، چنان که سرشت بسیاری از مردم در عزت نفس است، به ویژه اگر فرمانده از مقام امر شونده پایین تر باشد.