له ابن عباس رضي الله عنهما څخه روایت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي: «بېشکه چې الله تعالی زما لپاره زما د امت تېروتنه، هېرېدل، او هغه څه چې دوی پرې مجبور کړل شوي، معاف کړي دي». النووي وايي: حسن حديث دی - ابن ماجه، البيهقي او نورو روايت
explain-icon

تشریح

نبي صلی الله علیه وسلم بیانوي چې: الله تعالی د هغه امت په دریو حالتونو کې بخښلی دی: لومړی: تېروتنه، دا هغه عمل دی چې له هغوی (امت) څخه بې له قصده صادر شي، یعنې یو مسلمان یو کار د یوه هدف لپاره ترسره کوي، خو د هغه عمل پایله بل څه راووځي له هغه څه نه چې ده غوښتل. دویم: هېرېدل، دا هغه حالت دی چې یو مسلمان یو څه په یاد لري، خو د عمل کولو پر مهال ترې هېر شي، نو په داسې حالت کې پرې هېڅ ګناه نشته. درېیم: جبر یا زور، کېدای شي بنده مجبور شي داسې یو کار پرې په زوره وشي چې اصلاً یې نه غواړي، او د زور یا جبر د دفع کولو وس ونه لري، نو په داسې حالت کې پرې ګناه نشته او نه ورته کومه سختي (حرج) ورپېښېږي. خو دا په یاد لرل په کار دي چې د حدیث موضوع د بنده او د هغه د رب ترمنځه ده، کله چې دی ناروا عمل تر سره کوي، او په کوم عمل چې ورته امر شوی نو په هېرېدو سره ترې نه ساقطېږي خو: که د عمل له امله یې د نورو خلکو حق ضایع شي، نو د هغوی حق نه ساقطېږي لکه: څوک چې یو انسان په خطا ووژني، نو دیت پرې واجب دی، یا یې د یو چا موټر په تېروتنه خراب کړ، نو تاوان به یې پرې کوي.

explain-icon

د حديث له ګټو څخه

  • په خپلو بندګانو د الله جل جلاله د رحم پراخوالی او مهرباني چې له دوی څخه یې ګناه او ملامتیا لرې کړې ده، کله چې له دوی څخه پدې درېو حالتونو کې کومه ګناه صادره شي.
  • د الله تعالی فضل پر نبي صلی الله علیه وسلم او د هغه په امت.
  • د ګناه معاف کېدلو معنی دا نه ده چې شرعي حکم یا تاوان ورته هم معاف شي، د بېلګې په توګه: که د چا اودس هېر شي او لمونځ وکړي، پدې ګمان چې اودس یې شته، نو په دې کې پرې ګناه نشته، خو دا پرې واجب دي چې اودس وکړي او لمونځ راوګرځوي.
  • د جبر له امله د ګناه معاف کېدو لپاره باید ځینې شرایط پوره وي لکه: څوک چې په جبر سره پر خلکو یو عمل تر سره کوي، به ریښتیا د هغه څه د تر سره کولو توان لري چې ګواښ يې کوي.