پیامبر صلی الله علیه وسلم از چهار خصلت هشدار داده است که اگر در یک مسلمان جمع شود به دلیل همین خصوصیات به منافقين شباهت زیادی می داشته باشد، و این در مورد کسانی است که این ویژگی ها بر آنها غالب باشد، اما در کسانی که به ندرت دیده شود، آنان در جمع منافقين محسوب نمی شوند، و آن خصوصیات قرار ذیل اند: اول: هرگاه سخن بگوید، عمدا دروغ گوید، و در حرف های خود راستگو نباشد. دوم: هرگاه پیمان ببندد به آن وفا نکند، و به صاحبش خیانت کند. سوم: هرگاه وعده نماید، به آن عمل نکند ووعده خلافی کند. چهارم: هرگاه با کسی مشاجره و جدال نماید، بسیار شدید مشاجره کند، و از حق میلان کند، و در رد کردن و ابطال آن حیله نماید، و حرف باطل و دروغ گوید. نفاق : نمایان کردن چیزی است که خلاف آن پنهان شود، و این معنا در دارندۀ این خصلت ها وجود دارد، و نفاق او با کسی که با او سخن می گوید، و به او وعده داده، و به او اعتماد کرده، و با او مشاجره کرده، و با او عهد بسته از ميان مردم، نه این که او در اسلام منافق است تا آن را اظهار کند در حالى كه كفر را پنهان مى دارد، و هر كه داراى يكى از اين صفات باشد؛ صفتی از نفاق در او وجود دارد تا اینکه آن را ترک نماید.

• بیان برخی از نشانه های منافق بخاطر ترس از آن، و درحذر بودن از وقوع در آن.
• مراد از حديث اين است كه: اين خصلت ها از ويژگی های نفاق است، و کسی كه آن را دارا باشد با منافقان شباهت دارد در این خصلت ها، و از اخلاق آنها تبعیت مى كند، نه اينكه منافقی باشد كه اسلام اظهار کند در حال که کفر را پنهان می کند، و گفته شده که این تعبیر به کسی است که این خصوصیات بر او غلبه کند و در آنها سهل انگاری نماید، و آنها را کوچک جلوه دهد؛ پس هر که این گونه باشد غالباً فاسد اعتقادی است.
• غزالی می فرماید: اصل دیانت به سه چیز منحصر می شود: گفتار، عمل و نیت، وی فساد گفتار را به دروغ، و فساد عمل را به خیانت، و فساد نیت را به وعده خلافی تنبیه نمود؛ زيرا تخلف از وعده بی اعتبار نمی سازد تا زمانی كه عزم مقرون به وعده باشد، ولی اگر مصمم باشد سپس مانعی بر او وارد شود و يا دیدگاهی بر وی تبارز کرد، در این جا هیچ تصویری از نفاق در او وجود ندارد.
• نفاق بر دو قسم است: نفاق عقیده ای که صاحبش را از ایمان بیرون می کند، و آن اظهار اسلام و کتمان کفر است، و نفاق عملی که شباهت با منافقان در اخلاق آنهاست، و در این نفاق عملی صاحبش را از ایمان بیرون نمی کند، ولى این گناهی از گناهان کبیره است.
• ابن حجر می گوید: علما اتفاق نظر دارند که هر کس با قلب و زبان خود ایمان آورد و این خصلت ها را انجام دهد، به کفر محکوم نمی شود، و نه منافقی است که جاودانه در جهنم می ماند.
• نووی گفت: گروهی از علما می فرمایند: مقصود از منافقانی است که در زمان پیامبر صلی الله علیه وسلم بودند و از ایمان خود سخن گفتند، و دروغ گفتند، و به دین شان امین شمرده شدند ولى خیانت کردند، و در موضوع نصرت دین وعده سپردند مگر وعده خلافی کردند، و در خصومت ها و مشاجره خود فُحش و ناسپاس گفتند.

1. اصلی
2. عقیده
3. نام ها و احکام
4. نفاق
5. حدیث

1. اصلی
2. فضایل و آداب
3. نرم کنندۀ قلب ها و موعظه ها
4. مذمت گناهان
5. حدیث

• از گناهان كوچک برحذر باشيد
• هرگاه دو مسلمان با شمشيرهای شان در برابر همديگر قرار گيرند، قاتل و مقتول در آتش (دوزخ) خواهند بود
• ای رسول الله: اگر کسی آمد می خواست (مال مرا - به زور - بگيرد)، چه کنم؟
• گناهان کبیره (عبارتند از): شرک ورزیدن به الله، نافرمانی پدر و مادر، قتل نفس، و سوگند دروغ