از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «هر صاحبِ طلا و نقره ای که زکاتِ آن را ندهد، روز قیامت طلا و نقره اش به تکه هايی از آتش تبديل می شود و اين تکه ها را در آتش دوزخ، داغ می کنند و سپس با آن پهلوها، پيشانی و پُشت آن شخص را داغ می نهند و هر بار که اين تکه ها سرد شود، دوباره داغ می گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه ی پنجاه هزار سال است، ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان، حُکم می شود و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ، مشخص می گردد». گفته شد: یا رسول الله، شتر چه طور؟ فرمودند: «همچنين هر صاحب شتری که حقّ آنها را ادا نکند - و يکی از اين حقوق، دوشيدنِ آنها در محلّ آبشخور (و بخشيدن بخشی از شيرشان به فقيران و رهگذران است) - روز قیامت در زمينی هموار و پهناور خوابانيده می شود و شتران با بهترين و فربه ترين حالتی که در دنيا داشته اند، بدون اينکه حتی يک بچه شتر نيز از آنها کم شده باشد، او را زيرِ سُم های خود لِه می کنند و با دهان شان گاز می گيرند، و هرگاه آخرين شتر از روی او عبور کند، شتر نخست بر می گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه ی پنجاه هزار سال است، ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان حُکم می شود و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ، مشخص می گردد». عرض شد: یا رسول الله، گاو و گوسفند چه حُکمی دارند؟ فرمودند: «همين طور هر صاحب گاو و گوسفندی که زکات شان را ندهد، روز قیامت در زمينی هموار و پهناور خوابانيده می شود و گاوها و گوسفندانش درحالی که حتی يک عدد از آنها کم نيست و هيچ حيوانِ کج شاخ، بی شاخ و شاخ شکسته ای در ميانِ آنها وجود ندارد - و همگی شاخ های قوی و سالمی دارند - او را زير سُم های شان می گيرند و او را شاخ می زنند و آنگاه که آخرين گاو يا گوسفند از روی او می گذرد و به او شاخ می زند، نخستين گاو يا گوسفند باز می گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه ی پنجاه هزار سال است، ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان حُکم می شود و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ، مشخص می گردد». پرسيده شد: یا رسول الله، حُکم اسپ چيست؟ فرمودند: «اسپ بر سه نوع است: نگهداری اسپ برای برخی گناه می باشد، و برای برخی ديگر وسيله ی آسايش و پوشاندن نياز است، و برای برخی هم اجر و ثواب دارد؛ اسپی که برای صاحبش مايه ی گناه است، اسپی است که آن را برای تظاهر و فخرفروشی و دشمنی با مسلمانان نگهداری می کند؛ اين اسپ برای صاحبش مايه ی گناه و وبال است. و اسپی که وسيله ی آسايش و پوشاندن فقر می باشد، اسپی است كه صاحبش آن را به خاطر الله نگهداری می کند و از ياد نمی برد که هنگام سوار شدن بر حيوان يا نگهداری از او فرمان الهی را درباره ی حيوان رعايت کند؛ چنين اسپی سبب آسايش و نجات صاحبش می باشد. و اسپی كه برای صاحبش اجر و ثواب دارد، اسپی است که شخص آن را در راهِ الله و برای - جهاد يا - خدمت به مسلمانان، در چراگاهی بزرگ يا کوچک نگهداری می کند؛ چنين اسپی برای صاحبش مايه ی اجر و ثواب است و هرچه از آن چراگاه يا مرغزار بخورد، برای صاحبش به شمار برگ ها يا گياهانی که می خورد، نيکی نوشته می شود، و به تعدادِ سرگين ها و ادرارهايش برای صاحبش نيکی ثبت و منظور می گردد. و اگر اسپ ریسمانش را پاره کند و از يک يا دو تپه بگذرد، به تعدادِ جای پاها و فضولاتی که برجا می گذارد، به صاحبش اجر و پاداش می رسد؛ و چنانچه از نهری بگذرد و آب بخورد، حتی اگر صاحبش قصد آب دادن آن را نداشته باشد، الله متعال به اندازه ی آبی که اين اسب نوشيده، برای صاحبش اجر و پاداش منظور می فرمايد». صحیح - متفق علیه
explain-icon

توضیح

پیامبر صلی الله علیه وسلم انواع مال و در قیامت جزای کسانی که زکات خود را پرداخت ننموده اند، بیان نمودند، از جمله: اول: طلا و نقره و هر آنچه که در حکم آنهاست از قبیل اموال و کالای تجارتی، و در آن زکات واجب شده باشد ولی زکاتش را ادا ننماید، در روز قیامت طلا و نقره اش به ورق هايی از آتش تبديل می شود و اين ورق ها را در آتش دوزخ داغ می کنند و سپس با آن پهلوها، پيشانی و پُشت آن شخص را داغ می نهند، و هر بار که اين ورق ها سرد شود، دوباره داغ می گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه ی پنجاه هزار سال است، ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان، حُکم می شود و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ، مشخص می گردد. دوم: همچنين هر صاحب شتری که حقّ آنها را ادا نکند، پس اگر صاحب شتر از دادن زکات که الله بر آن واجب نموده، خودداری کند و نیز از دوشيدنِ آنها در محلّ آبشخور و بخشيدن بخشی از شيرشان به فقيران و رهگذران امتناع کند، روز قیامت در زمينی هموار و پهناور خوابانيده می شود و شتران او را زيرِ سُم های خود لِه می کنند و با دهان شان گاز می گيرند و هرگاه اولین شتر از روی او عبور کند، شتر آخر بر می گردد، و در طول روز قیامت که مقدار یک روز آن پنجاه هزار سال است چنین عذاب می بیند، تا اینکه الله متعال بین بندگان حکم و قضاوت نماید، و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ مشخص می گردد. سوم: همين طور هر صاحب گاو و گوسفندی - گوسفند و بز - که زکات فرض شان را ندهد، روز قیامت به تعداد آنها به کثرت آورده می شوند و چیزی از آنها کم نمی شود، در زمينی هموار و پهناور صاحبش خوابانيده می شود، که در میان آنها گوسفند کج شاخ، بدون شاخ و شاخ شکسته نمی باشد، بلکه با کامل ترین شکل اش می باشد، پس با شاخ هایش او را می کوبد و زیر پاهای خود قرار می دهد، و هرگاه اولین گوسفند از روی او عبور کند، گوسفند آخر بر می گردد، و در طول روز قیامت که مقدار یک روز آن پنجاه هزار سال است چنین عذاب می بیند، تا اینکه الله متعال بین بندگان حکم و قضاوت نماید، و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ مشخص می گردد. چهارم: صاحبان اسپ، و آن سه نوع هست: اول: اسپی است که شخص آن را برای تظاهر و فخرفروشی و دشمنی با مسلمانان نگهداری می کند. دوم: اسپی که برای صاحبش پوشش است، و آن را برای جهاد در راه الله متعال وقف نموده است، سپس با او احسان نموده، علف و سایر لوازم آن را فراهم نماید، از آن جمله به ایجار دادن اسپ نر برای نسل گیری می باشد. سوم: اسپی كه برای صاحبش اجر و ثواب دارد، اسپی است که شخص آن را در راهِ الله و برای - جهاد يا - خدمت به مسلمانان، در چراگاهی بزرگ يا کوچک نگهداری می کند؛ چنين اسپی برای صاحبش مايه ی اجر و ثواب است و هرچه از آن چراگاه يا مرغزار بخورد، برای صاحبش به شمار برگ ها يا گياهانی که می خورد، نيکی نوشته می شود و به تعدادِ سرگين ها و ادرارهايش برای صاحبش نيکی ثبت و منظور می گردد. و اگر اسپ ریسمانش را پاره کند و از يک يا دو تپه بگذرد، به تعدادِ جای پاها و فضولاتی که برجا می گذارد، به صاحبش اجر و پاداش می رسد؛ و چنانچه از نهری بگذرد و آب بخورد، حتی اگر صاحبش قصد آب دادن آن را نداشته باشد، الله متعال به اندازه ی آبی که اين اسپ نوشيده است، برای صاحبش اجر و پاداش منظور می فرمايد. سپس از رسول الله صلی الله علیه وسلم از حُکم الاغ ها پرسیدند که آیا آنها در حکم مانند اسپ هست؟ فرمودند: در اين باره چيزی بر من نازل نشده است" یعنی در این مورد به طور مشخص نصی بر من نازل نشده است؛ اما این آیه ی عام و دربردارنده ی هر خیر و معروفی نازل شده است. "فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ" [الزلزلة: 7- 8]، هر کس در نگهداری الاغها از روی طاعت عمل کند، ثواب آن را می بیند، و اگر گناهی کند عذاب آن را می بیند، و حکم این شامل همه اعمال می شود.

explain-icon

از فوائد حدیث

  • وجوب ادای زکات، و هشدار شدید بر منع آن.
  • بازدارنده زکات از روی تنبلی کافر شمرده نمی شود، بلکه در خطر شدید است.
  • انسان به جزئیاتی که در طاعت اتفاق می افتد پاداش می‌گیرد، اگر قصد اصل آن را داشته باشد، هر چند قصد جزئیات آن را نداشته باشد.
  • در مال حقی است بجز در زکات.
  • يکی از اين حقوق در شتر، دوشيدنِ آنها در محلّ آبشخور و بخشيدن بخشی از شيرشان به فقيران است؛ تا سهولتی برای محتاجان باشد از این که به خانه ها بروند، و نیز مهربانی بر رهروان است، ابن بطال می گوید: در مال دو حق است: فرض عین و غیره، دوشیدن از حقوقی عالی ترین اخلاق است.
  • از جمله حق واجب در شتر و گاو و گوسفند، به اعاره دادن آن برای نسل گیری است.
  • حکم الاغ ها و هر آن حیوانی که در مورد آن نص نیامده: شامل این قول الله متعال می گردد: (فمن يعمل مِثقال ذرة خيرًا يَره، ومن يعمل مِثقال ذرة شرًا يره). «آنگاه هرکس به اندازۀ ذره ای کار نیک انجام داده باشد، [پاداشِ] آن را می بیند؛ و هرکس به اندازۀ ذره ای کار بد کرده باشد، [کیفرِ] آن را می بیند».
  • در این آیه ترغیب به کار نیک است حتی اگر کم باشد، و هشدار از کار بد حتی اگر کم باشد.