از عمر بن خطاب رضی‌الله‌عنه روایت است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود: «اگر شما بر خداوند آن‌گونه که شایسته توکل بر اوست توکل می‌کردید، بی‌تردید همان‌گونه که پرندگان را روزی می‌دهد، شما را نیز روزی می‌داد؛ [پرندگان] صبحگاهان گرسنه بیرون می‌روند و شامگاهان سیر بازمی‌گردند.» صحیح است - به روایت احمد و ترمذی و نسائی و ابن‌ماجه و ابن‌حبان در «صحیح» خود و حاکم
explain-icon

شرح

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ما را تشویق می‌کند که در جلب منفعت و دفع ضرر در امور دین و دنیا به الله عزوجل اعتماد و توکل کنیم، زیرا کسی جز الله متعال عطا نمی‌کند و باز نمی‌دارد و سود و زیان نمی‌رساند. و اینکه اسباب جلب منفعت و دفع ضرر را به همراه اعتماد صادقانه به الله تعالی به کار گیریم و هرگاه چنین کنیم، الله چنان به ما روزی می‌دهد که پرندگان صبح‌ها گرسنه از خانه بیرون می‌روند و شامگاه با شکم پر بازمی‌گردند؛ و این کار پرنده نوعی استفاده از اسباب در تلاش برای طلب روزی است، بدون آنکه دچار تواکل و تنبلی شود.

explain-icon

از نکات این حدیث

  • فضیلت توکل بر الله و اینکه از بزرگ‌ترین اسباب جلب روزی است.
  • توکل منافی استفاده از اسباب نیست. در اینجا پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌کند که توکل حقیقی با تلاش برای کسب روزی در تضاد نیست.
  • توجه شریعت به اعمال قلوب، زیرا توکل یک عمل قلبی است.
  • وابستگی محض به اسباب نقص در دین و ترک اسباب نقص در عقل است.