از معاذ بن جبل رضی الله عنه روایت است که گفت: گفتم: ای رسول الله! مرا به عملی آگاه کن که به بهشت درآورد و از آتش دورم سازد، فرمودند: ‎به راستی که از امر عظیمی پرسیدی، و البته [این عمل] بر کسی که الله بر او آسان گرداند، آسان است: که الله را بپرستی و چیزی را شریک او نگردانی، و نماز را برپا داری، و زکات بدهی، و رمضان را روزه بگیری، و به حج خانه [ی الله] بروی، سپس فرمود: آیا تو را به درهای خیر راهنمایی ننمایم؟ روزه سپر [از آتش] است، و صدقه گناه را می‌زداید چنانکه آب آتش را خاموش می‌کند، و نماز مرد در ژرفای شب، سپس این آیات را تلاوت فرمود: "پهلوهایشان از بسترها دور می‌شود..." تا آنجا که می‌فرمایند: "آنچه می‌کرده‌اند"، سپس فرمودند: آیا تو را از سرِ امر [دین] و ستون آن و اوج کوهان آن آگاه نکنم؟ گفتم: چرا، ای رسول الله! فرمودند: سرِ امر، اسلام است، و ستون آن نماز، و اوج کوهان آن جهاد است، سپس فرمودند: آیا تو را از کلیدِ همهٔ اینها آگاه نکنم؟ گفتم: چرا، ای رسول الله! پس [پیامبر] زبان خویش را گرفت و فرمودند: این را نگه دار، گفتم: ای پیامبر الله! آیا ما به سبب آنچه می‌گوییم بازخواست می‌شویم؟ فرمودند: مادرت به عزایت بنشیند! آیا مردم را — جز محصول زبان‌هایشان — به روی چهره‌هایشان (یا فرمود: بر بینی‌هایشان) در آتش نمی‌افکنند؟!» صحیح - ترمذی روایت کرده
explain-icon

توضیح

معاذ رضی الله عنه فرمود: در سفر با پیامبر صلی الله علیه وسلم بودم، و روزی در حال سیر بودیم به وی صلی الله علیه وسلم نزدیک شدم، و گفتم: ای رسول الله برای من چیزی را بگو که مرا وارد بهشت ​​کند و از جهنم دور کند. فرمودند: از من درباره کاری پرسیدی که بالای نفس ها بزرگی می کند، و برای کسانی آسان است که الله متعال آن را برای شان ساده و آسان نموده باشد؛ فرایض اسلام را انجام ده: نخست: تنها عبادت الله را انجام ده و برای او شریک نیاور. دوم: در شبانه روز نمازهای فرض پنجگانه را: صبح، ظهر، عصر، مغرب، خفتن، با تمام شرط ها، ارکان و واجبات آن برپا دار. سوم: زکات واجب را بده، و آن عبادت واجب مالی است بر هر مال که در شرع به مقدار معینی برسد، و به مستحقان آن داده می شود. چهارم: روزه ماه رمضان را بگیر، و آن پرهیز کردن از خوردن و آشامیدن و غیره اموری شکننده ها به نیت عبادت است، از طلوع فجر تا غروب آفتاب. پنجم: حج بیت الله به قصد رفتن به مکه جهت ادای مناسک، برای عبادت الله متعال را انجام بده. سپس وی صلی الله علیه وسلم فرمودند: آیا تو را به راهی که به درهای خیر می رساند معرفی نکنم؟ و این امر با دنبال ادا فرایض مذکور ادا نوافل است: اول: روزۀ نفلی، و این یک مانع واقع شدن در معصیت ها می شود از طرق کسر شهوت و تضعیف قوت صورت می گیرد. دوم: صدقۀ نفلی گناه را بعد از انجام آن خاموش می کند، و آن را برطرف می کند و اثر آن را از بین می برد. سوم: نماز تهجد در ثلث آخر شب، سپس وی صلی الله علیه وسلم این آيه را تلاوت نمودند: {تتجافى جنوبهم} یعنی: دور می شوند {عن المضاجع} يعنى: از بسترها {يدعون ربهم} با نماز و ذكر و تلاوت و دعاء {خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون، فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرة أعين} یعنی در روز قامت مایه ی روشنی چشم های شان، و در بهشت به نعمت ها، {جزاء بما كانوا يعملون}به پاس آنچه انجام می دادند. سپس وی صلی الله علیه وسلم فرمودند: آیا تو را از اصل دین و ستون آن که به آن تکیه داده شده است، و به بالاترين بخش آن آگاه نکنم؟ معاذ رضی الله عنه فرمود: بلی ای رسول الله. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «اساس دين، اسلام با شهادتين است، و با آن دو انسان صاحب اصل دین می شود. و ستونش: نماز است؛ پس اسلام بدون نماز وجود ندارد، همان گونه که خانه بدون ستون ممکن نیست، پس هر که نماز بخواند دینش محکم و منزلتش بالا می رود؛ و عالی ترین بخشِ آن جهاد می باشد، و سعی نمودن در مبارزه و جنگ با دشمنان دین جهت اعلای کلمۀ الله متعال. سپس افزودند: «آيا تو را از پايه و زيرساختِ همه امور که گذشت آگاه نسازم؟» سپس رسول الله صلى الله عليه وسلم زبان خویش را گرفته و فرمودند: این را منع کن و در مورد چیزی که به تو مربوط نیست حرف نزن. معاذ رضی الله عنه فرمود: مگر ما به خاطر سخنانی که می گوييم، بازخواست و مجازات می شويم؟ وی صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مادرت به عزایت بنشيند! منظور از دعای بد بر او نیست، بلکه از اصطلاحات عرب ها هست جهت تنبیه به چیزی که باید به آن توجه نمود و آن را بداند، سپس فرمودند: آیا مردم را با چهره در دوزخ واژگون می کند، جز سخنان شان از قبیل کفر گویی و تهمت و دشنام و غیبت و سخن چینی و تهمت و مانند آن؟

explain-icon

از فوائد حدیث

  • صحابه رضي الله عنهم به علم علاقه داشتند، به همين دليل غالباً در این مورد از پيامبر صلی الله عليه وسلم می پرسیدند.
  • فهم صحابه رضی الله عنهم این که اعمال سبب ورود به بهشت ​​می شود.
  • پرسشی که معاذ رضی الله عنه مطرح نمود پرسش بزرگی بود؛ چون در واقع راز زندگی و هستی است، پس هر فرزند آدم و یا جن که در این دنیا وجود دارند هدف آنان یا بهشت است و یا جهنم، بنابر این پرسش بزرگ مطرح گردید.
  • ورود او به بهشت ​​بر اساس تحقق ارکان پنج گانۀ اسلام است که عبارتند از: شهادتین، نماز، زکات، روزه و حج.
  • رأس دين، گرانبهاترين و والاترين وظايف، توحيد الله متعال است، با عبادت او بدون شرک ورزی با وی.
  • رحمت الله متعال بر بندگانش این است که درهای خیر را به رویشان می گشاید تا اسباب اجر و آمرزش گناهان را به دست آورند.
  • فضیلت نزدیک شدن به نمازهای نفل بعد از خواندن نمازهای فرض.
  • نماز در اسلام مانند ستونی است که خیمه بر آن استوار است، به نبود نماز اسلام هم از بين می رود، همان طور که به افتیدن عمود خیمه می افتد.
  • وجوب محافظت زبان از آنچه که به دین انسان ضرر می رساند.
  • بازداشتن، ,كنترول و حبس زبان اساس همه خوبی هاست.